Kto właściwie podejmuje decyzje za obywateli?

Czasami mam wrażenie, że współczesna polityka coraz bardziej przypomina wielką maszynę, w której każdy ma za coś odpowiadać, ale kiedy przychodzi do odpowiedzialności, nagle okazuje się, że właściwie nie wiadomo, kto podjął decyzję.

Weźmy prezydenta.

Po co prezydentowi setki doradców i ekspertów?

Oczywiście – człowiek pełniący tak ważny urząd nie może znać się na wszystkim. Doradcy są potrzebni. Eksperci są potrzebni. Trudno oczekiwać, żeby jedna osoba była jednocześnie specjalistą od gospodarki, energetyki, prawa, wojska, medycyny, edukacji i polityki zagranicznej.

Ale gdzie kończy się korzystanie z wiedzy ekspertów, a zaczyna przerzucanie odpowiedzialności na cały sztab ludzi?

W 2026 roku Kancelaria Prezydenta mówiła o 15 radach eksperckich i około pół tysiącu osób doradzających prezydentowi.

I wtedy pojawia się pytanie: jeżeli decyzję podejmuje prezydent, to dlaczego potrzebuje do jej podjęcia całej armii ludzi? A jeżeli decyzję faktycznie wypracowuje jego zaplecze, to kto ponosi odpowiedzialność za jej skutki?

A co z Sejmem?

Mamy 460 posłów.

Każdy z nich ma mandat od obywateli. Każdy może głosować za ustawą, przeciwko niej albo się wstrzymać. Ich głos może mieć realny wpływ na życie milionów ludzi.

A jednak zwykły obywatel, podejmując błędną decyzję, może ponieść jej konsekwencje.

Polityk podejmujący decyzję polityczną – już niekoniecznie.

To nie znaczy oczywiście, że poseł powinien odpowiadać karnie za każdy zły przepis, który poparł. Parlamentarzysta musi mieć możliwość swobodnego głosowania i wyrażania opinii. Polskie prawo zapewnia mu w tym zakresie immunitet materialny.

Ale czy nie powinniśmy przynajmniej częściej rozmawiać o odpowiedzialności politycznej?

Nie tylko o tym, kto wygra kolejne wybory.

Nie tylko o tym, kto kogo zaatakuje w telewizji.

Ale o tym: co się stało z decyzjami, które podejmowaliście pięć czy dziesięć lat temu? Jakie przyniosły skutki? Kto za nie odpowiada?

Bo odpowiedzialność polityczna nie powinna zaczynać się i kończyć przy urnie wyborczej.

I dochodzimy do energii.

Polska ma swoją historię, swoje zasoby i swoją energetykę. Przez dziesięciolecia węgiel był jednym z fundamentów naszego systemu energetycznego.

Jednocześnie mamy problem ze smogiem i emisjami. To nie jest wymysł – spalanie paliw stałych rzeczywiście wpływa na jakość powietrza. Według Komisji Europejskiej około 15% polskich gospodarstw domowych nadal ogrzewa domy węglem, a Polska pozostaje jednym z krajów UE o wysokim poziomie zanieczyszczenia powietrza.

Tylko że między stwierdzeniem „mamy problem z jakością powietrza” a „zabrońmy ludziom korzystać z określonych źródeł ogrzewania” jest ogromna przestrzeń na dyskusję.

Bo co ma zrobić człowiek, którego nie stać na pompę ciepła?

Co ma zrobić właściciel starego domu, którego nie stać na termomodernizację?

Co ma zrobić rodzina, która przez lata odkładała pieniądze na kominek, a nagle dowiaduje się, że w jej województwie obowiązują ograniczenia dotyczące jego używania?

Uchwały antysmogowe rzeczywiście pozwalają sejmikom województw wprowadzać ograniczenia lub zakazy dotyczące instalacji spalających paliwa oraz określać, jakie paliwa mogą być używane.

I tutaj mam największy problem.

Nie z samą ideą czystszego powietrza. Z pomysłem, że obywatel ma ponosić koszt transformacji, na którą często zwyczajnie go nie stać.

Łatwo powiedzieć:

„Wymień piec.”

„Zainstaluj pompę ciepła.”

„Ociepl dom.”

„Nie pal drewnem.”

Tylko że za każdym takim „zrób” stoi rachunek.

Kilka, kilkanaście, a czasem kilkadziesiąt tysięcy złotych.

I nagle okazuje się, że walka o środowisko może być bardzo łatwa dla kogoś, kto ma pieniądze. Dla osoby żyjącej od wypłaty do wypłaty wygląda już zupełnie inaczej.

Czy naprawdę chodzi tylko o środowisko?

Unia Europejska rzeczywiście prowadzi politykę ograniczania emisji i odchodzenia od paliw kopalnych. Przykładowo unijne przepisy dotyczące charakterystyki energetycznej budynków zakładają stopniowe przechodzenie w kierunku budynków bezemisyjnych.

Możemy się z tym zgadzać albo nie.

Możemy uważać, że tempo zmian jest odpowiednie albo zbyt szybkie.

Możemy uważać, że cele klimatyczne są konieczne albo że część rozwiązań jest źle zaprojektowana.

Ale jedno pytanie powinno pozostać:

kto płaci za te decyzje?

Bo ostatecznie nie płaci „Unia”.

Nie płaci „Sejm”.

Nie płaci „prezydent”.

Nie płaci „ekspert”.

Płaci konkretny człowiek.

Rodzina.

Przedsiębiorca.

Emeryt.

Osoba, która musi wymienić piec, samochód albo ocieplić dom, mimo że jej budżet tego nie przewidywał.

I może właśnie o tym powinniśmy rozmawiać częściej.

Nie o tym, czy jesteśmy „za ekologią” albo „przeciw ekologii”.

Tylko o tym, czy sposób wprowadzania zmian jest sprawiedliwy, kto ponosi ich koszty i kto odpowiada za ich konsekwencje.

Bo demokracja to nie tylko prawo do podejmowania decyzji.

To również odpowiedzialność za decyzje.

A jeśli coraz więcej decyzji podejmuje się przy pomocy ekspertów, komisji, rad, instytucji krajowych i europejskich, to obywatel ma prawo zadać bardzo proste pytanie:

Kto właściwie za to odpowiada?